تاریخچه منطقه 3

امروز که یکی از بزرگترین شهرهای دنیای اسلام است در قیاس با شهرهای کهن تاریخی سرزمین ایران شهری نوپاست. این شهر در طول دو قرن حیات خود به عنوان پایتخت ایران دستخوش تحولات گوناگونی شده است . روستائی کهن واقع در شمال شهر تاریخی ری که در آستانه به قدرت رسیدن صفویان ، ده تا پانزده هزار سکنه رادر خود جای داده بود در پی تصویب قانون شهرداریها در سال 1334 و گسترش وظایف شهرداری ومحدوده خدمت رسانی آن در همه جهات از یکسو و لزوم سکونت پادشاه در پایتخت کشور از سوی دیگر، شهرداری تهران محدوده شهر تجریش وآبادی های حدفاصل آن تا بافت کالبدی شهر تهران را نیز تحت پوشش خدمت رسانی خود قرار داده و به این ترتیب برای اولین بار محدوده کنونی منطقه3 شهرداری تهران به عنوان محدوده شهری شناخته می شود

نقشه های در دسترس در زمینه تحول کالبدی شهر نشان می دهد که قسمت عمده ساخت وسازدر محدوده کنونی منطقه3 شهرداری از سال 1340 به بعدآغاز می شود که بافت ارگانیک آبادیها و روستاها تدریجا نوسازی شده و بافت شطرنجی در اراضی کشاورزی توسعه می یابد. مالکیت عمومی دو پهنه بسیار بزرگ ازاین منطقه ( اراضی نظامی و تپه های عباس اباد در جنوب و محدوده نمایشگاه بین المللی و صداوسیما در شمال ) در کنار مالکیت های کوچک و عمدتا خصوصی واقع در میانه این دودر کنار ضوابط و مقررات و دستورالعمل های جاری وصادر شده برای آنها مشکل کنونی فضای کالبدی منطقه را رغم زده و باغ ها و کوچه باغ ها و نیز خانه های ویلائی واقع در این محدوده را تدریجا از بین برده و تنها تصویر وخاطره آنها را بر جای گذاشته است بافت این منطقه از سال1335 شکل گرفته است این بافت حول سکونتگاههای روستائی از جمله ده ونک در غرب ، قلهک و زرگنده در شمال مرکزی ، رستم آباد واختیاریه در شمال شرقی که در اراضی پیرامون آن باغداری و کشاورزی رواج داشته است شکل گرفت . این منطقه بخشی از شمیران محسوب می شود تاریخ شمیران وآبادیهای آن از گذشته های دور همواره متاثر از تاریخ شهر ری وبعد از آن تهران بوده است. شمیران آسایشگاه تابستانی مردم ری بوده وبعدها بعلت تقاطع کوهستانی صعب العبور دارای اهمیت زیادی شد و استحکامات متعددی در آنجا ساخته شد در سال 1355 حدود 100 هکتار باغ وزمین زراعی در این محدوده وجود داشت که 4 هکتار آن به باغ میوه و حدود 5 هکتار به گندم کاری دیم و4 هکتاردیگر به باغ وقلمستان اختصاص داشته است.ساختار جمعیتی این روستا با مهاجرت ارامنه به این منطقه تغییر کرده وارامنه در محدوده جاده سئول فعلی که در گذشته به جاده ارامنه معروف بوده است مسکن گزیده بودند وقلعه معروف ارامنه نیز در همین محل است

با آزاد شدن حدود حدفاصل محدوده پنجساله خدمات شهری ومحدوده 25 ساله و تحول تقسیمات شهری 10و12 ناحیه ای به تقسیمات 20 منطقه ای شهر در سال 1358 منطقه3 کنونی شهرداری تهران به عنوان یکی از تقسیمات خدمات شهری ایجاد شده و تحولات کالبدی آن تابع نقشه طرح تفصیلی تعیین شده برای این محدوده ونیز دستورالعمل های کلی وموردی نهادهای ذیربط مانند کمسیون ماده5 ، شورای طرح وبررسی ،شورای هماهنگی ، شورای نظارت بر گسترش شهرتهران و...قرار گرفت . موقعیتی که با اضافه شدن تعداد مناطق شهر به 22 منطقه نیز کماکان پابرجا ماند منطقه 3 با وسعتی معادل 3/2945 هکتار در پهنه شمال شرقی شهر واقع می باشد محدوده جغرافیائی این منطقه از شمال بزرگراه شهید چمران از تقاطع سئول تا خیابان ولیعصر ، بزرگراه شهید مدرس تا تقاطع صدر ، بزرگراه صدر تا تقاطع خیابان پاسداران. از شرق خیابان پاسداران از تقاطع شهید مدرس تا سه راه ضرابخانه ، خیابان شریعتی از تقاطع سه راه ضرابخانه تا بزرگراه رسالت . از جنوب بزرگراه رسالت از تقاطع خیابان شریعتی تا تقاطع بزرگراه شهید مدرس ، بزرگراه شهید مدرس تا تقاطع بزرگراه شهید همت ، بزرگراه شهید همت تا تقاطع بزرگراه شهید چمران . از غرب بزرگراه شهید چمران از تقاطع بزرگراه شهید همت تا تقاطع سئول می باشد

منطقه3 در پهنه اي از تهران قراردارد كه اراضي آن حدفاصل تهران قديم و شميران بوده است آباداني و توسعه در آن بخش از اين پهنه كه اكنون منطقه 3 خوانده مي شود، طي سه دوره قابل شناسايي است پیش از اوایل قرن حاضر (1300 خورشیدی) که بافت های روستایی به صورت پراکنده تکوین و توسعه یافته اند باغداری و همچنین کشاورزی در اراضی پیرامون بافت های روستایی متداول بوده است و. با توجه به اینکه در این موقعیت ها منابع طبیعی دائمی تامین آب وجود نداشته ، اهمیت و نقش حیاتی قنات که یک زیر ساخت تاریخی شهر تهران است در روستاها آشکار میشود . پراکنش استقرار بافتهای روستایی که متاثر از ویژگی های زمین نگاری و نیز احداث قنات بوده است
اختیاریه، رستم اباد، احتشامیه، دروس ، قلهک، حسن آباد، زرگنده، داودیه ، چالهرز و ده ونک از جمله روستاهایی بوده اند که در پهنه کنونی منطقه 3 قرار داشته اند

ار اواخر قرن گذشته تا پیش از نیمه قرن حاضر که روستاها به ییلاق نشین های تهران تبدیل شدند . مهمترین بازتاب های این دوره عبارت بودند از حذف بخشی از فعالیت کشاورزی روستاها و جایگزینی و توسعه باغ ها ت-دوره سوماز نيمه قرن حاضر تاكنون كه رشد شهر تمامي اراضي منطقه را فراگرفت . عمده ترين پي آمدهاي اين رشد عبارت بودند از

  • توقف قطعي فعاليت كشاورزي در اراضي پيرامون روستاها
  • شكل گيري بافت هاي شطرنجي در اراضي خالي و كشاورزي پيشين
  • نوسازي و بازسازي بناهاي موجود روستاها با الگويي همسان با الگوي بناهاي بافت هاي شطرنجی
  • انهدام اكثر باغ ها و تفكيك پلاك آنها در قطعات خرد

میراث فرهنگی


میراث هاي تاريخي و فرهنگي منطقه 3 بطور كلي در دو دسته بندي مي گنجند. يكي ميراث هايي كه از آنها آثار كالبدي برجاي مانده است و ديگري ميراث هايي كه فاقد آثار كالبدي بوده و از نگاه مردم شناسي، آن بخش از ميراث ها را دربر مي گيرد كه در اذهان و عناوين باقي مانده اند زمين هاي واقع دربين كوه توچال در شمال تهران و چشمه علي در ري باستان در اعصار ماقبل تاريخ نامسكون نبوده است . اين سخن به دلايل باستا ن شناختي و شواهد توپوگرافيكي و اقليمي متكي است .كشفيات انجام شده در چشمه علي، دروس و بويژه قيطريه، واقع در شمال تهران قديم از وجود جماعاتي در اين منطقه حكايت مي كند. اولين جماعاتي كه در قيطريه زندگي مي كردند شبيه كساني بودند كه حدود هشت هزارسال پيش در چشمه علي به سر مي بردند. بعد از آن اقوام ديگري آمدند و همين منطقه و منطقه مجاور را در دروس اشغال كردند . اين جماعات آريايي بودند و از پايان هزاره دوم قبل از ميلاد مسيح به اين نقطه كوچ كردند و بر فلاتي كه بعدها براساس نام آنها فلات ايران نام گرفت، سكونت گزيدند ميراث هاي تاريخي و فرهنگي داراي آثار كالبدي شامل آثار مدفون در زير زمين و آثار مشهود در روي زمين است . آثار مدفون در زير زمين، قنات ها و دفينه ها را شامل مي شود. آثار مشهود در روي زمين، بافت هاي اندام واره اي، محورهاي شهري، ابنيه و باغ ها را شامل مي شود. علاوه بر اينها رد اثرباقي مانده از برخي ابنيه را نيز مي توان جزو آثار مشهود در روي زمين قلمداد كرد

بافت تاریخی


مستندات زير به سابقه بافت هاي تاريخي منطقه 3 تهران اشاره دارد

  • اختياريه در گوشه شمال شرقي سلطنت آباد است . اراضي آن جزء اراضي دروس بود و حسين آباد خوانده مي شد. پس از اينكه صاحب اختيار اراضي حسين آباد را خريد و آباد كرد، آبادي تازه را به نام خود اختياريه خواند
  • آبادي چيذر در دامن تپه اي به همين نام بنا شده است . اين ده در مشرق قيطريه و فاصله آن از تجريش در حدود 3 كيلومتر است . املاك اين ده از شرق به قيطريه، از شمال به املاك جماران، از مغرب به املاك رستم آباد و از جنوب به اراضي دروس محدود مي شود . سراسر اين محدوده خرده مالك است . از اين ده راهي به دزاشيب، راهي به قلهك و دروس، راهي به ضرابخانه، راهي به قورخانه سلطنت آباد و از آنجا به لويزان و مبا رك آباد و راهي به نياوران مي رود. دو كوچه معروف اين ده به نامهاي كوچه تكيه و كوچه امامزادهاست
  • دروس در شرق قلهك است و از شمال به رستم آباد و چيذر و از جنوب به چال هرز و از مشرق به سلطنت آباد و از مغرب به قلهك ، دهكده اي بود ارمني نشين و جميع ساكنان به كار كشاورزي مشغول بودند. قلعه اي داشت كه ساكنان ده در آن زندگي مي كردند
  • دهكده رستم آباد در چهار كيلومتري جنوب شرقي امامزاده صالح و سه كيلومتري شرقي قلهك است و سكنه آن به 400 تن مي رسد. اين دهكده در دامنه و سردسير و آبش از د و رشته قنات است و در بهار از رودخانه دار آباد استفاده مي كند. محصولش غله و ميوه هاست. يكصد باب دكان در آنجا به كار است و قسمتي ساختمان هاي آن از برق سلطنت آباد استفاده مي كند. در شمال اين دهكده باغ فرمانيه واقع است كه قناتي مخصوص دارد و ( ملكيت آن متعلق به سفارت ايتالياست و محل تابستاني آن سفارتخانه است

قنات ها


قنات ،بندناف تكوين و توسعه شهر و حيات مدني در تهران تا پيش از قرن حاضر بوده است بدنبال رشد سرطاني تهران و تجهيز آن با شبكه و تأسيسات آبرساني، قنات چندان نقش حياتي خود در تهران را از كف داد كه تقريباً به فراموشي سپرده شد . مطرح شدن دوباره موضوع قنات در چند سال اخير شايد بيش از هر چيز مرهون آسيب هايي باشد كه قنات هاي متروكه بروز داده اند اين آسيب ها كه طبعاً از ذات حيات بخش قنات برنمي خيزد، پي آمد دوگونه رفتار نادرست با قنات طي دهه هاي گذشته بوده است يكي تخريب و رهاكردن قنات و بي توجهي به ملزومات نگهداري آن (همچون عدم اقدام به لايروبي، پركردن چاه هاي آن به منظور رفع مزاحمت و خلاصي از يك مانع احداث پي ابنيه و ... )و ديگري بهره برداري دور از انتظار از قنات به عنوان گنداب رو، نفوذ دادن آلودگي ها به سفره هاي آب زيرزميني، فوران فاضلاب در ابنيه، آوار شدن بنا بواسطه خالي شدن زير پي و ... از جمله آسيب هايي است كه شهرتهران در جاي جاي خود شاهد نمونه هاي متعددي بوده است

اكثر قنات هاي تهران اكنون يا متروكه اند يا به گنداب رو تبديل شده اند.احياء و پاكداشت آنها ضروریاتی است كه با ملاحظات زير توجيه ميشود

مستندات زير به سابقه برخي از قنات هاي منطقه 3تهران اشاره دار

  • قنات بالا كه داخل باغ و قسمتي از اراضي كشتزارجنوبي باغ را آبياري مي كند. آب اين قنات دو سنگ است و رشته آن پس از گذشتن از اراضي قلهك به باغ قوام شيرازي مي رسد. مادرچاه اين قنات در بالاي اين باغ است. آب اين قنات چندان گوارا نيست
  • قنات پايين كه آب بهاره اش يك سنگ و نيم است و آب آن سبك تر از آب قنات بالاست. اين قنات قسمت پايين اراضي جنوبي باغ را آبياري مي كرد . ولي در سال1321 (ه . ش) وراث ميرزا علي اصغر مصري اين قنات را به شركت كوكب به مبلغ 36هزار تومان فروختند و در نتيجه قسمتي از كشتزارها بي آب ماند

درباره ما

ساختمان مرکزی : تهران-خیابان شریعتی-پایین تر از حسینیه ارشاد

ساختمان شماره دو : تهران-خیابان شریعتی-پایین تر از حسینیه ارشاد

تلفن: 96013000 -96013001

راهنمای طبقاتی ساختمان منطقه

ساختمان شماره 1
ساختمان شماره 2

کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری منطقه 3 می باشد